Jak czytać nuty, od pierwszego dźwięku

Czym jest pięciolinia i klucz wiolinowy?

Pięciolinia to pięć poziomych linii z czterema międzyliniami między nimi. Linie i międzylinia liczysz od dołu. Nuta stoi na linii albo w międzyliniu, a im wyżej stoi, tym wyżej brzmi.

Dźwięki mają siedem nazw: C D E F G A H, a potem znowu C, i tak w kółko. (H to nasze „si”, a B to „si bemol”. W śpiewie te same dźwięki to do re mi fa sol la si.) Klucz na początku każdej linijki mówi, która nazwa należy do której linii. Klucz wiolinowy, zwany też kluczem G, zawija się wokół drugiej linii od dołu. Ta linia to G.

Stąd linie klucza wiolinowego to E G H D F, a międzylinia to F A C E. Na początek wystarczy nauczyć się ich po kolei:

• Linie, od dołu do góry: E, G, H, D, F.
• Międzylinia, od dołu do góry: F, A, C, E.

Krok w górę zawsze oznacza następną nazwę, czy przechodzisz z linii na międzylinie, czy z międzylinia na linię. Dlatego każdy dźwięk znajdziesz, licząc od takiego, który znasz. Klucz wiolinowy służy do prawej ręki na fortepianie, do skrzypiec, fletu, klarnetu, saksofonu, trąbki i do linii melodii w większości piosenek.

Jak czytać klucz basowy?

Klucz basowy, czyli klucz F, służy do niższych dźwięków. Jego dwie kropki otaczają czwartą linię od dołu, czyli F. Linie to G H D F A, a międzylinia to A C E G. Zapamiętaj je po kolei:

• Linie, od dołu do góry: G, H, D, F, A.
• Międzylinia, od dołu do góry: A, C, E, G.

Ta sama linia ma w każdym kluczu inną nazwę. Dolna linia to E w kluczu wiolinowym i G w basowym. Na tym potyka się większość początkujących, więc zanim nazwiesz dźwięk, nazwij klucz. Klucz basowy służy do lewej ręki na fortepianie, do wiolonczeli, fagotu, puzonu, tuby i gitary basowej. Klucz altowy, tenorowy i kilka innych opisuje klucz basowy, altowy i tenorowy.

Czym jest środkowe C i linie dodane?

Pięć linii nie pomieści wszystkich dźwięków. Dla nut powyżej lub poniżej pięciolinii rysuje się krótką dodatkową kreskę przez nutę albo obok niej. To linia dodana, i liczysz ją jak każdą inną linię.

Środkowe C łączy oba klucze. Leży na jednej linii dodanej pod pięciolinią wiolinową i na jednej linii dodanej nad pięciolinią basową. To ten sam dźwięk zapisany w dwóch miejscach. Na fortepianie to czwarte C od lewego końca klawiatury, mniej więcej pośrodku.

Muzyka fortepianowa używa dwóch pięciolinii połączonych klamrą: wiolinowej nad basową. Prawa ręka zwykle czyta górną, a lewa dolną, choć każda ręka może czytać obie, gdy muzyka się krzyżuje. Nuty ustawione pionowo jedna nad drugą gra się jednocześnie. Najpierw naucz się środkowego C, a potem licz od niego.

Wielu muzyków pamięta trzy punkty orientacyjne: środkowe C, G, wokół którego zwija się klucz wiolinowy, i F, które otaczają kropki klucza basowego. Każdy inny dźwięk jest o kilka stopni od któregoś z nich. Gdy trafisz na nutę na linii dodanej, licz od najbliższego punktu zamiast liczyć każdą linię.

Klamra z napisem 8va nad pięciolinią oznacza, że te nuty gra się oktawę wyżej, niż są zapisane. 8vb pod pięciolinią oznacza oktawę niżej, a 15ma dwie oktawy wyżej. Te znaki oszczędzają linie dodane przy bardzo wysokich i niskich dźwiękach.

Jak długo trwają nuty i pauzy?

Wysokość to miejsce nuty na pięciolinii. Długość wynika z jej kształtu: czy główka jest pusta czy wypełniona oraz czy nuta ma laseczkę, chorągiewki lub belki. W metrum 4/4, gdzie ćwierćnuta to jedna miara, wartości są takie:

Każda wartość to połowa poprzedniej. Pauza to cisza o tej samej długości. Pauza całonutowa oznacza też cały takt ciszy w każdym metrum, więc zobaczysz ją także w 3/4 i 6/8.

• Kropka po nucie dodaje połowę jej wartości. Półnuta z kropką trwa 3 miary, a ćwierćnuta z kropką półtorej.
• Łuk (ligatura) łączy dwie nuty o tej samej wysokości. Grasz pierwszą i przetrzymujesz przez drugą, nie grając jej ponownie.
• Łuk legato to krzywa nad nutami o różnej wysokości. Oznacza, że grasz je płynnie, jako jedną frazę.

Co oznaczają dwie liczby na początku?

Oznaczenie metrum to dwie liczby jedna nad drugą. Górna mówi, ile miar ma każdy takt. Dolna mówi, która nuta trwa jedną miarę: 4 to ćwierćnuta, 8 to ósemka, 2 to półnuta. W 4/4 w takcie są cztery miary ćwierćnutowe. W 3/4 trzy. Litera C zamiast liczb oznacza 4/4, czyli metrum zwykłe.

Kreski taktowe dzielą muzykę na takty, a każdy takt mieści dokładnie tyle miar, ile mówi metrum. Jeśli nie wiesz, jak sumuje się jakiś takt, policz wartości.

Liczenie na głos polega na wymawianiu numerów miar. Każdą miarę dzielisz na połowy słowem „i”, a na ćwiartki słowami „e i a”:

6/8 liczy się w sześciu ósemkach, ale zwykle odczuwa się jako dwie duże miary, każda z trzech ósemek: RAZ dwa trzy, CZTERY pięć sześć. Warto znać jeszcze kilka: 2/4 to dwie miary, 3/4 to walc, a alla breve (litera C z kreską) odczuwa się na dwa.

Najpierw policz rytm, wyklaskaj go albo wystukaj, a potem dodaj dźwięki. Gdy rytm jest ustalony, dźwięki przychodzą łatwiej.

Czym są krzyżyki, bemole, kasowniki i znaki przykluczowe?

Między większością nazw dźwięków jest jeszcze jeden dźwięk. Krzyżyk (♯) przed nutą podnosi ją o półton, czyli o następny klawisz na fortepianie, czarny lub biały. Bemol (♭) obniża ją o półton. Kasownik (♮) odwołuje krzyżyk lub bemol.

Krzyżyk, bemol lub kasownik zapisany obok nuty to znak przygodny. Działa do końca tego taktu i tylko na tej linii albo w tym międzyliniu. Następna kreska taktowa go odwołuje.

Jeśli utwór przez cały czas używa tych samych krzyżyków lub bemoli, zapisuje się je raz, na początku każdej linijki, zaraz po kluczu. To znaki przykluczowe. Krzyżyk na linii F oznacza, że każde F to Fis, w każdej oktawie.

• Krzyżyki dodaje się w kolejności Fis Cis Gis Dis Ais Eis His. Bemole dodaje się w odwrotnej kolejności: B Es As Des Ges Ces Fes.
• Brak krzyżyków i bemoli oznacza C-dur albo a-moll.
• Przy krzyżykach tonacja durowa leży o półton wyżej niż ostatni krzyżyk. Fis i Cis to D-dur.
• Przy bemolach tonacja durowa to przedostatni bemol. B i Es to B-dur. Jeden bemol, B, to F-dur.

Każda tonacja durowa ma tonację równoległą molową o tych samych znakach przykluczowych, zaczynającą się trzy półtony niżej: C-dur i a-moll, G-dur i e-moll. Aby sprawdzić, w której jest utwór, spójrz na ostatni takt i pierwsze dźwięki.

Co znaczą słowa i znaki w nutach?

Większość słów w nutach jest włoska i dzieli się na kilka grup. Najczęściej spotkasz te.

Liczba taka jak ♩ = 96 to oznaczenie metronomu: 96 ćwierćnut na minutę. Kropka nad nutą lub pod nią (staccato) oznacza, że grasz ją krótko i oddzielnie. Znak > nad nutą lub pod nią to akcent: graj tę nutę mocniej.

Gdy utwór wraca albo przeskakuje do przodu, mówią o tym znaki repetycji, ponumerowane zakończenia, D.C., D.S. i koda. Opisuje je repetycje, D.C., D.S., koda i fine.

Inne instrumenty mają własny zapis. Tabulatura pokazuje struny i progi, a zapis perkusyjny mówi, którą część zestawu oznacza każda nuta. Pięciolinia, wartości nut i metrum działają w nich wszystkich tak samo.

Ile trwa nauka czytania nut i jak ćwiczyć?

Klucze, nazwy dźwięków i wartości nut opanujesz w kilka dni. Czytanie prostej melodii bez wyliczania każdej nuty zajmuje większości osób kilka tygodni krótkich codziennych ćwiczeń. Płynne czytanie, w tempie muzyki, to miesiące lub lata, i nigdy nie przestaje się poprawiać. Nie ma stałej liczby, bo wszystko zależy od tego, ile czytasz.

1. Zacznij od jednego klucza i garści dźwięków. Klucz wiolinowy i dźwięki od środkowego C do G albo klucz basowy i dźwięki od środkowego C w dół do F wystarczą na pierwsze melodie.
2. Nazwij klucz, potem dźwięk. Powiedz „wiolinowy” albo „basowy”, zanim przeczytasz pierwszą nutę linijki.
3. Licz rytm przed wysokością. Wyklaszcz takt, potem go zagraj.
4. Czytaj prawdziwe nuty codziennie. Pięć czy dziesięć minut łatwych utworów uczy wzorów, których fiszki nie uczą.
5. Ucz się punktów orientacyjnych, nie każdej linii. Środkowe C i dwa punkty kluczy, do tego interwały: nuta na następnej linii wyżej to tercja, na następnym międzyliniu sekunda.
6. Przechodź wyżej powoli. Dodawaj po jednym nowym krzyżyku lub bemolu, nowym metrum albo nowym ułożeniu ręki.

Bezpłatne kursy w SheetScroll są zbudowane właśnie tak: jedna nowa rzecz naraz, w melodiach z domeny publicznej i klasykach. Kurs fortepianu zaczyna się od samej prawej ręki, potem sama lewa w kluczu basowym, potem obie razem. Są też kursy gitary, skrzypiec, wiolonczeli, fletu, klarnetu, saksofonu i trąbki. Otwórz Setlisty i wybierz instrument w Nauka. Kurs fortepianu wymienia każdy utwór i to, czego uczy.

Gdy będziesz gotowy na więcej, są bezpłatne nuty z domeny publicznej według poziomu, od łatwych utworów na fortepian po zaawansowane. W aplikacji otwórz Dodaj, potem Bezpłatne nuty, aby je przeszukać.

Gdy czytasz, SheetScroll może pokazywać, gdzie jesteś, śledząc Twoją grę. W Pokazuj, gdzie jesteś wybierz Takt, Kursor, Oba albo Brak. Przewraca też stronę, więc wzrok zostaje na nutach. Kursy słuchają i przewracają bez Pro. Słuchanie w pozostałych utworach to część SheetScroll Pro.

Pytania

Zobacz też

• Klucz basowy, altowy i tenorowyJak czytać klucz basowy, altowy (altówka) i tenorowy (wiolonczela, fagot, puzon), po co każdy jest oraz co znaczy ósemka pod kluczem wiolinowym.
• Gra a vistaJak lepiej grać a vista: co sprawdzić najpierw, jak trzymać puls, czytać do przodu, widzieć wzory, i codzienny plan ćwiczeń z bezpłatnymi nutami.
• Repetycje, D.S., D.C. i codaJak czytać znaki repetycji, pierwsze i drugie zakończenia, D.C., D.S., kodę i fine w nutach, z przykładem i tym, jak podąża za nimi przewracacz stron.
• Jak czytać tabulatury gitaroweCzytaj tabulatury na gitarę, bas i ukulele: co znaczą linie i liczby, hammer-on, slide i bend, czemu brak rytmu i czym tabulatura różni się od nut.
• PoczątkującyOsiem bezpłatnych kursów na fortepian, gitarę, skrzypce, wiolonczelę, flet, klarnet, saksofon i trąbkę. Utwory słuchają i przewracają strony, bez Pro.
• FortepianPiętnaście bezpłatnych utworów z domeny publicznej na fortepian w kolejności nauczania, od trzech dźwięków prawej ręki po Burgmüllera. Bez Pro.